Sywert’s miljoenendeal: van tip tot verhaal met behulp van Publeaks

Journalist Hessel von Piekartz was bij de Volkskrant verantwoordelijk voor het beoordelen en opvolgen van de tips die via Publeaks bij hen binnenkwamen. Zo ontving hij ook de tip over Sywert’s mondkapjesdeal, wat door journalisten Tom Kreling en Frank Hendrickx vervolgens werd uitgewerkt tot een van de meest spraakmakende journalistieke onthullingen van 2021.

Von Piekartz checkte regelmatig de inbox van Publeaks via een speciaal daarvoor bedoelde computer op de redactie van de Volkskrant. Deze werkt met het Tailssysteem, dat met een USB stick geactiveerd wordt op de computer. Tipgevers kunnen via Publeaks gevoelige informatie delen met verschillende media naar keuze. Die krijgen daar dan vervolgens een melding van.

Von Piekartz: “Er komt regelmatig wat binnen, waarvan veel ook niet interessant is, of zelfs onzin, dat heb je nou eenmaal met tips. Soms denk ik zelfs dat iemand iets in een vlaag van verstandsverbijstering heeft doorgestuurd. Maar soms zit er iets heel bruikbaars tussen. Zo ook met de de tip rondom Sywert van Lienden en zijn deal.”

Kun je aangeven wat een tip bruikbaar maakt?

“Als het concreet en duidelijk is, en documenten helpen daar heel erg bij. In het geval van de tip rondom Sywert ontvingen we bakken aan documenten. Natuurlijk moet je deze documenten wel kunnen checken op hun echtheid. Dat het duidelijk is dat het geen gefabriceerde documenten zijn. De documenten in het geval van Sywert bevatten diverse concrete aanwijzingen die op de zakelijke constructies wezen die uiteindelijk in het nieuws zijn gekomen.”

Het kan ook iets kleins zijn in een tip die je aandacht trekt. Zoals dat in de documenten die aangeleverd werden rondom de mondkapjesdeal van Sywert, er naast zijn Stichting Hulptroepen Alliantie er ineens ook een andere naam opdook, namelijk de Relief Goods Alliance. Dat was opvallend. Dat zijn onderdelen waarvan je denkt: dat moeten we gelijk uitzoeken. En daar hebben we ook direct op gehandeld.”

Follow the Money schreef er ook een verhaal over. Was dat dezelfde tip?

“Dat weet ik niet. Het lijkt me waarschijnlijk dat zij ook via Publeaks getipt zijn, zij zijn ook aangesloten en we konden zien dat het ook aan andere media was ingediend. Dat is soms lastig, want je weet dan niet zeker of jij het verhaal hebt, misschien springt de rest er ook op. En, op het moment dat je de tip ziet, weet je ook echt nog niet of er een verhaal in zit. Want het kan natuurlijk allemaal heel goed te verklaren zijn. Dat je nabelt en dat men dan kan uitleggen dat die andere naam van een internationale partner is of iets dergelijks, en dat het allemaal klopt. Maar uiteindelijk, toen we alles in dit geval bij elkaar optelden, zat er absoluut een verhaal in, wat startte aan de hand van de bewuste tip.”

Bij Publeaks draait het om het feit dat de identiteit van tipgevers verborgen blijft, zodat zij veilig en anoniem gevoelige informatie kunnen delen. Hoe verloopt dan de communicatie met de tipgever?

“In het geval met de tip rondom Sywert was het totaal onbekend van wie die kwam, dat is natuurlijk ook het idee van Publeaks, dat mensen in principe niet te achterhalen zijn. Mensen kiezen bewust voor Publeaks omdat ze graag willen dat de tip vertrouwelijk wordt behandeld. Dus dan wil je ook dat het contact met de tipgever op die manier verloopt. Daarom heb ik contact gehad met tipgevers via de beveiligde omgeving van Publeaks waarin het mogelijk is om anoniem te chatten.

Het helpt ons ook echt heel erg als je bereid bent om contact te hebben met de journalist. Belangrijk hierbij is dat je terugkomt, dat betekent dat je nog een keer inlogt bij Publeaks met de unieke code die je ontvangt na het indienen van je tip. Dat gebeurt heel vaak niet, en dat is jammer, want soms hebben we hele gerichte vragen die ons echt verder kunnen helpen en dan gebeurt er soms niks mee. Omdat de tip net niet concreet genoeg was, of omdat er iets miste. Er is vaak nog veel te bereiken door nog wat vragen te beantwoorden.“

Hoe heb je het werken met Publeaks ervaren?

“Zelf vond ik het een fijne manier van werken omdat er tips langskomen die niet zomaar aan de telefoon worden verteld of per mail. En het is echt veilig. Als journalist moet je aardig wat stappen doorlopen, bijvoorbeeld verschillende codes gebruiken voordat je uiteindelijk je inbox in kunt. We hebben ook wel van andere kanalen gebruik gemaakt zoals signal, maar dat haalt het absoluut niet bij dit systeem. Ik vind het wat dat betreft wel echt een grote meerwaarde hebben.”

Is er nog iets wat je aan potentiële, eventueel nog twijfelende tipgevers zou willen meegeven?

“Als je twijfelt of een tip waardevol is dan moet je hem gewoon altijd sturen. Als een overweging om het wel of niet te sturen de waarborging van je eigen anonimiteit is, dan is Publeaks gewoon een hele goede manier, omdat het risico dat er daarin iets misgaat echt heel klein is.

Daarbij is het goed om te weten, die tips worden gewoon echt door ons gelezen. En het zijn niet alleen de grote klokkenluidende tips die gebruikt worden. De tips die uiteindelijk het verhaal opleveren, die zie je natuurlijk, maar er zijn ook tips die bijvoorbeeld kunnen leiden tot een ingang binnen een bepaald verhaal. Dat is natuurlijk ook heel bruikbaar.”